شايد بتوان گفت بينايي مهمترين حس انسان است. نه تنها به اين علت كه در ارتباط با محيط خارج از بدن نقش مهمي دارد، بلكه از اين رو كه اختلال ديد، سبب كاهش يادگيري نيز مي شود. شخص با حس بينايي مي تواند از خود محافظت كند، تعادل خود را نگه دارد، خلاقيّت داشته باشد و بالاخره از ديدن محيط اطراف لذّت ببرد.از اين رو بايد از چشمها، اين وسيلۀ بسيار حساس بينايي نهايت مواظبت به عمل آيد. براي بهداشت چشم بايد به نكات زير توجه كرد:

-هرگز نبايد دست آلوده به چشم ماليد. دست و صورت خصوصاً دستها بايد مرتّب با آب و صابون شسته شود.

-از شستن دست و صورت در آبهاي كثيف نيز بايد خودداري كرد.

-بايد از حوله و دستمال شخصي و تميز استفاده كرد و هرگز حوله و دستمال ديگران را مورد استفاده قرار نداد.

-مطالعه در نور كافي انجام شود و از خواندن نوشته هاي خيلي ريز خودداري شود.

-به هنگام مسافرت با اتومبيل و ساير وسائط نقليه، از مطالعه خودداري شود.

-فاصلۀ چشم از كتاب بايد بين 30 تا 45 سانتي متر  زاويۀ كتاب نسبت به سطح مورد مطالعه 45 تا 70 درجه باشد.

-از خيره شدن به نور شديد، مانند خورشيد و لامپهاي پر نور خودداري شود همچنين در مقابل آفتاب، بادو گردو خاك از چشمها محافظت شود.

-براي خواب و استراحت، اتاق بايد تاريك باشد تا اعصاب چشم به خوبي استراحت كند.

-مصرف غذاهاي داراي ويتامين (آ) و پروتئين در حفظ سلامتي چشم اهميّت به سزايي دارد.

اختلالات بينايي در سلامت كودك و پيشرفت تحصيلي او اثر زيادي دارد. و بايد مورد توجه مسئولان آموزشگاه قرار گيرد. آموزگار، مدير، پزشک ومراقب سلامت در تأمين سلامت بينايي دانش آموزان مسئوليت مشترك دارند. آموزگار به علت تماس دائمي با شاگردان، بهتر از هر شخص ديگر با توجه دقيق، به خواندن و نوشتن و كار كردن آنها مي تواند افرادي را كه داراي اختلال يا ضعفي در قوه بينايي هستند، بشناسد وآنهارا به مراقب سلامت معرفی تاوی نیز پس از آزمایش آنها رانزدبینایی سنج هدايت نمايد.البته خود مراقب نیز اقدام به سنجش بینایی دانش آموزان می نماید. به طور كلي علائمي به شرح زير كه شخص با ديدن آن علائم بايد متوجه شود كه چشمش سالم نيست عبارتند از:

-اگر براي خوب ديدن لازم باشد كتاب را خيلي نزديك يا خيلي دور به چشم نگاه داشت.

-اگر اشيا و نوشته ها را در فاصله معمولي نتوان تشخيص داد.

-اگر مناظر دور را به خوبي نتوان مشاهده كرد و يا هنگام نگاه كردن احساس ناراحتي كرد.

-اگر در هنگام غروب آفتاب نتوان به خوبي ديد.

-اگر احساس شود كه چشم زود خسته مي شود.

-اگر گاهي سردرد، به خصوص هنگام غروب عارض شود.

-اگر چشم خارش و سوزش داشته باشد و يا درد بگيرد.

-اگر صبحها، هنگام بيدار شدن در گوشۀ چشم ترشح جمع شود.

با مشاهدۀ علائم بالا بايد به ناراحتيهاي چشمي توجّه كرد و به چشم پزشك مراجعه و دستورهاي پزشك را به كار برد.

اختلالات بينايي:

سه حالت غيرطبيعي ممكن است در قدرت انكسار چشم پيدا شود و اختلال در ديد را موجب شود كه عبارتند از:

-دوربيني ،نزديك بيني وآستيگماتيسم

دوربيني: در افراد دوربين، اشعه هاي نوراني كه به طور موازي به چشم مي تابد، در عقب شبكيه، تصوير تشكيل مي شود. دوربيني گاهي علل ارثي دارد. اطفالي كه به اين عارضه دچار هستند، اغلب علائم زير را بروز مي دهند:

چشم خود را زياد مي مالند، در كارهاي ظريف، مضطرب و بي قرارند، در موقع خواندن يا نوشتن، سر را دورتر از حدّ معمول نگاه مي دارند، به خواندن يا ديدن كتابهاي مصوّر تمايلي نشان نمي دهند. درد چشم و سر درد (بيشتر در ناحيه پيشاني) دارند. التهاب پلك، تيك صورت، گاهي استفراغ بدون دليل يا سرگيجه دارند.

پيشگيري: كودكاني كه هر شش ماه يا حداكثر يك سال يكبار، معاينه بينايي مي شوند، هرگز دچار اين عارضه نخواهند شد. زيرا در صورت مشاهده كوچكترين تغييري در قدرت تطابق ديد، كشف و درمان خواهد شد. درمان كودكان دوربين با عدسي محدب الطرفين انجام مي شود.

نزديك بيني: در افراد نزديك بين، اشعۀ نوراني كه به چشم مي تابد جلوتر از شبكيه، تشكيل تصوير مي دهد. نزديك بيني به حالت و عادت كساني كه چشم خود را تنگ مي كنند تا بهتر ببيند، اطلاق مي شود.فاكتورهايي نظير كار نزديك، كمي نور، كمبود ويتامينها و غيره، در ايجاد نزديك بيني مؤثرند. اطفالي كه به اين عارضه دچار مي شوند. اغلب علائم زير را نشان مي دهند:

طفل سعي مي كند لكه اي را از جلوي چشمش به عقب بزند، چشم را مي مالد، نسبت به نقشه و تخته سياه بي علاقه و بي توجه است. موقع نگاه كردن به دور گردن مي كشد. در موقع نوشتن يا خواندن سر را از حد معمول نزديكتر مي برد گاهي يك چشم را مي بندد و با تنگ نمودن چشم ديگر سعي در تطابق اجسام دارد، سردرد و آبريزي چشم دارد.

پيشگيري: در كودكاني كه والدين انها نيز مبتلا هستند، بايد هر چه زودتر مورد معاينه قرار گيرند و اين امر هر شش ماه يك بار تكرار شود.تغذيه خوب و سرشار از ويتامين از بروز نزديك بيني مي كاهد.درمان چشم اين كودكان با عدسيهاي مقعرالطرفين انجام مي شود.

آستيگماتيسم: اين عارضه از عيوب انكساري چشم است. در اين عارضه، تصوير يك نقطه همان يك نقطه درك نمي شود بلكه از يك نقطه از هر جسم خارجي، دو خط افقي ديده مي شود. در اين حالت بعضي از اشعه هاي نوراني يكديگر را روي شبكيه قطع مي كنند، در حالي كه محل تلاقي پاره اي ديگر در جلو يا در عقب شبكيه است و تصويري كه ايجاد مي كند، زياد روشن و واضح به نظر نمي رسند. يعني شخص مبتلا به آستيگماتيسم نمي تواند تمام عددهاي روي ساعت را به طور يكسان و واضح ببيند. مثلاً ممكن است عددهاي روي محور 1 و 2 و 3 را بهتر از عددهاي 6 و 9 تشخيص دهد. در اطفال مبتلا به آستيگماتيسم علائم زير مشاهده مي شود:

سر را به كتاب يا تصوير نزديك مي كند، سر درد دارد و چشم را هنگام مشاهده تصاوير ظريف، مي مالد.

پيشگيري: آستيگماتيسم جنبه ارثي دارد و غالباً با ديگر عيوب انكساري همراه است. لذا معاينات بينايي در اوايل زندگي كودك مهمترين راه پيشگيري است و به هنگام معاينات چشمي، علاوه بر نزديك بيني و دوربيني آستيگماتيسم را نبايد از نظر دور داشت.

براي درمان آستيگماتيسم بايد از شيشه هاي استوانه اي استفاده شود.